Av. Taner Ünlü

I.    Genel Olarak

Türk Futbol Hukukunda sözleşmeden doğan uyuşmalıkların çözüm usulü 5894 Sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ve bu kanuna dayanarak Türkiye Futbol Federasyonu tarafından çıkarılan Statü ve Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı ile düzenlenmiştir. Türkiye Futbol Federasyonu’nun 5894 sayılı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunu, 5 Mayıs 2009 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 

Türk Futbol Hukukunda sözleşmeden doğan uyuşmalıkların çözüm usulü ilk olarak 3813 Sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ve bu kanuna dayanarak Türkiye Futbol Federasyonu tarafından çıkarılan talimatlar ile düzenlenmiştir. Türkiye Futbol Federasyonu’nun 3813 sayılı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanunu, 4 Aralık 2007 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5719 sayılı Kanun ile Bazı değişiklere uğramıştır.

3813 sayılı yasanın 12/A maddesi ile kurulan ve sözleşmeden kaynaklanan kulüp futbolcu uyuşmazlıklarını çözmekle görevlendirilen Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Türkiye Futbol Federasyonu’nun 29.06.2011 tarihinde yapılan genel kurulunda ki statü değişikliği ile tamamen işlevsiz hale getirilmiştir. 

II-    04.12.2007 tarihinden önce uyuşmazlıkların çözümü

FIFA’nın 2005 yılı içinde başlattığı ulusal federasyonlar ile uyum çalışmaları kapsamında FIFA’dan Türk Futbol Mevzuatında değişiklik yapılması talebi gelmiştir. FIFA, 3813 sayılı Kanun’u inceleyerek Türkiye’de futbolun özerk yapısının istenilen düzeyde olmadığını, FIFA ve UEFA çerçeve kurallarının ve ilkelerinin Kanun’da yeterli düzeyde belirtilmediğini ve yargısal yapının da gerekli bağımsızlığa sahip olmadığını ifade etmiş ve bu aksaklıkların giderilmesini Türkiye Futbol Federasyonu’ndan istemiştir. Bunun üzerine yapılan uyumlaştırma çalışmaları sonucunda, 5719 sayılı Kanun ile 3813 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanun’da yapılan değişiklikler ile daha özerk ve adil yargılama prensiplerini gözeten bir duruma gelmiştir .

Yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca, futbolda sözleşmelerden doğan ihtilaflarda TFF Yönetim Kurulu ilk derece yargı mercii olarak karar vermekte ve bu kararlara karşı da TFF Tahkim Kurulu’na itiraz edilebilmekteydi . Bu sistem adil yargılanma ilkelerine, objektifliğe ve futbol hukukunun uzmanlık gerektiren yapısına uygun değildi. Her ne kadar TFF Hukuk Kurulu danışma kurulu sıfatıyla uyuşmazlıklar ilgili olarak TFF Yönetim Kurulu’na yardımcı olmaya çalışsa da nihai kararlar hukukçu olmayan TFF Yönetim Kurulu üyelerince verilmekteydi . 

Bununla birlikte diğer bir sorun da TFF Yönetim Kurulu üyelerinin futbol kulüpleri temsilcilerinden oluşmasıydı. Yönetim Kurulu’nun karara bağladığı uyuşmazlıkların büyük çoğunluğunun kulüp-futbolcu veya kulüp-antrenör uyuşmazlığı olduğu göz önüne alındığında, yargılamanın objektif ve tarafsızlığı tartışılır hale gelmekteydi . 

III-    29.06.2011 değişikliğinden önce Uyuşmazlık Çözüm Kurulu 

04.12.2007 tarihinde yapılan değişiklik ile artık sözleşmeden doğan futbol uyuşmazlıklarını, bağımsız ve tamamen hukukçulardan oluşan “Uyuşmazlık Çözüm Kurulu” ilk derece mercii olarak karara bağlamakla görevlendirilmiştir. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu kararlarına itiraz mercii ise TFF Tahkim Kurulu’dur. 

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu, 3813 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’da değişiklik yapan 5719 sayılı Kanun ile kurulmuş yargı organıdır. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun yapısı ve yargı yetkisi TFF Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 12/A maddesinde, TFF’nin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Ana Statü’nün 49/A maddesinde ve TFF’nin Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı’nda açıkça belirtilmiştir.
    
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun yargı yetkisi şu uyuşmazlıkları kapsar:
-    Kulüpler ile kulüpler,
-    Kulüpler ile futbolcular, teknik direktörler, antrenörler, oyuncu temsilcileri, masörler,
-    Oyuncu temsilcileri ile futbolcular, teknik direktörler, antrenörler, 

arasında sözleşmeden doğan futbolla ilgili tüm uyuşmazlıkları, tarafların başvurusu üzerine münhasıran görevli ve yetkili olarak inceler ve karara bağlar .
 
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun Aralık 2007’de 5719 sayılı Kanun ile kurulmasının öngörülmesinden önce anılan yargı yetkisi, yukarıda da belirtildiği üzere TFF Yönetim Kurulu tarafından yerine getirilmekteydi. 

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu; Federasyon Yönetim Kurulunun belirlediği Kurul Başkanı ile Kulüpler Birliği Vakfının, Profesyonel Futbolcular Derneğinin ve Türkiye Futbol Antrenörleri Derneğinin her birinin belirleyeceği beşer üye olmak üzere onbeş üyeden oluşur. Kurulun Başkan ve üyelerinin en az beş yıllık meslekî tecrübeye sahip hukukçu olması şarttır. Kurulun görev süresi, Federasyon Başkanının görev süresi kadardır . 
    
Kurulun Başkan ve üyelerinin en az beş yıllık mesleki tecrübeye sahip hukukçu olması gerekmektedir . Ayrıca TFF Yönetim Kurulu, Denetleme Kurulu ile diğer kurul ve yan kurullarında görev yapanlar veya futbol kulüplerinde aktif görevde bulunanlar (profesyonel futbol kulüplerinin seçilmiş veya atanmış kurullarında görev alanlar da dahil olmak üzere) ile profesyonel futbolcular, teknik adamlar, masörler, oyuncu temsilcileri, müsabaka organizatörleri Uyuşmazlık Çözüm Kurulu üyeliği yapamazlar .  
    
Kurul, görevinde bağımsızdır. Kurulun hiçbir üyesi Uyuşmazlık Çözüm Kurulu ve Tahkim Kurulu önünde herhangi bir tarafın vekili sıfatıyla görev yapamaz. Üyeler istifa etmedikçe veya istifa etmiş sayılmadıkça yerlerine yenisi atanamaz. İstifa eden veya istifa etmiş sayılan üyenin yerine, hangi vakıf veya derneğin kurul üyesi istifa etmişse, ilgili vakıf veya dernek tarafından yeni üye bildirilir . 

Uyuşmazlık beş kişilik heyetler tarafından çözüme kavuşturulur. Heyetler, Kurulun Başkanı ile Kulüpler Birliği Vakfını temsilen iki üye ve uyuşmazlığın konusuna göre dernekleri temsilen iki üyeden oluşur . Uyuşmazlığın iki tarafının da kulüpler olması halinde ilgili heyet, Kurul Başkanı ile Kulüpler Birliği Vakfı tarafından atanan dört üyeden oluşur. Uyuşmazlığın taraflarından birisinin masör olması halinde heyet, Kurul Başkanı ile Kulüpler Birliği Vakfı tarafından atanan iki üye ve Türkiye Futbol Antrenörleri Derneği tarafından atanan iki üyeden oluşur . 

Uyuşmazlığın taraflarından birisinin oyuncu temsilcisi olması halinde ise heyet, Kurul Başkanı ve uyuşmazlığın karşı tarafına göre ilgili vakıf veya dernekten atanan iki üye ile uyuşmazlığın tarafını oluşturmayan dernek veya vakıflarca atanan üyeler arasından Kurul Başkanı tarafından seçilecek iki üyeden oluşur . Üyeler, tarafsızlıklarından ciddi şüpheyi gerektirecek haklı sebeplerin varlığı halinde ilgili heyetten derhal çekilmek zorundadır .    

Kurul, yargılama faaliyetini aşağıdaki ilkeler çerçevesinde sürdürür :

    a) Yargılama faaliyeti sırasında edinilen her türlü bilgi gizli tutulur ve hiçbir şekilde açıklanmaz.
    b) Yargılama faaliyeti süresince adil yargılama prensiplerine bağlı kalınır ve tarafların eşit temsili  ilkesi gözetilir.
    c) Kurul üyeleri kendilerini atayan dernek ve vakıflardan tamamen bağımsız olarak çalışmak  zorundadır. Kurul’un hiçbir üyesi yargılama faaliyeti esnasında tarafsızlığına ve bağımsızlığına gölge düşürecek beyan veya davranışlarda bulunamaz.
    d) Kurul’un hiçbir üyesi Federasyon’un bir Kurul’u önünde bir tarafın vekili sıfatıyla görev yapamaz.
        
Kurul, beş kişilik heyetler hâlinde çalışır , kararlar oy çokluğu ile alınır yani en az üç üyenin aynı yöndeki oyuyla alınır. Başkan dahil olmak üzere heyetin tüm üyelerinin oyu eşittir . Heyetlerde oy kullanmak zorunludur, çekimser kalınamaz. Çekimser oy kullanan ya da oy kullanmayan üye, toplantıya mazeretsiz olarak katılmamış sayılır .
    
Heyetler, gerekçeli kararları başvuru tarihinden itibaren en geç dört ay içinde vermek zorundadır. Haklı sebeplerin varlığı halinde heyetler bu sürenin birer aylık dönemler halinde uzatılmasına karar verebilirler .

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu heyetleri tarafından verilen kararlar Tahkim Kurulu’na başvuru süresi içinde gerekli müracaatların yapılmaması ya da Tahkim Kurulu kararı ile kesinleşir. Kesinleşen heyet kararları, TFF tarafından derhal uygulanır .
    
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu, yargılama sürecinde bu talimatta anılan usul kuralları ile yargılamaya ilişkin diğer mevzuatın bu talimata aykırı olmayan hükümlerini uygular .  Uyuşmazlık Çözüm Kurulu, 3813 sayılı TFF Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu, Ana Statüyü, Federasyon Talimat ve Düzenlemeleri ile FIFA ve UEFA kurallarını esas alarak Türk maddi hukukuna göre karar verir .
3813 sayılı yasanın 12/A maddesinde sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıkları münhasıran çözmekle görevli olan Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun bu kanundan kaynaklanan yetkileri önce 5894 sayılı yasa yürürlüğe girerken çıkartılmış ve sadece TFF’nun çıkartmış olduğu talimata dayanarak görev yapmıştır. 

IV-    29.06.2011 tarihli Statü değişikliğinden sonra Uyuşmazlık Çözüm Kurulu

29.06.2011 tarihli TFF Genel Kurulunda TFF Statüsünün Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nu düzenleyen 55 ve devamı maddelerinde değişiklik yapılmış ve Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’na tarafların başvuruda bulunmaları zorunlu olmaktan çıkartılarak tarafların isteğine bağlı hale getirilmiştir. Buna göre artık Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun uyuşmazlıkları giderebilmesi için futbolcunun ve kulübün Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’na ihtilaf çıktıktan sonra “birlikte” başvurması ve uyuşmazlığın çözümünü Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’ndan birlikte talep etmeleri gerekmektedir. 

TFF statüsünde yapılan değişikliğin gerekçesi olarak 6214 sayılı kanunla 17.03.2011 tarihinde Anayasa’nın 59. maddesinde yapılan değişiklik gösterilmiştir. Anayasanın 59. maddesinde yapılan değişiklikle aşağıdaki hüküm yürürlüğe girmiştir. 

“Spor federasyonlarının spor hukuku faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir. Tahkim kurulu kararları kesin olup bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.”

Anayasa’nın 59. maddesinde yapılan bu değişiklik sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların Uyuşmazlık Çözüm Kurulu ya da benzeri hakem veya tahkim kurulları önüne götürülmesi zorunluluğunu engellememektedir. Ayrıca sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların adli yargıya götürülmesi zorunluluğu da getirmemektedir. 
Buna rağmen Statü değişikliğine gidilmesinin asıl hukuki gerekçesi olarak söz konusu Anayasa değişikliğini içeren 6214 sayılı kanunun madde gerekçesinde Anayasa maddesinin içeriği ile uyuşmayan ve sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıkların adli yargıya götürülmesini içeren ifadelere yer verilmiş olması gösterilmiştir. Dolayısıyla Kanunun madde gerekçesinin kanunun metni ile çelişmesi söz konusudur. 

Türk Hukuk düzeninde kanunların madde gerekçelerinin amacı çıkarılan kanunun hangi ihtiyaçtan kaynaklandığını belirlemektir. Kanunun madde gerekçeleri yoluyla kanun metninin nasıl yorumlanacağı belirlenemez. Aksi takdirde Anayasamızın TBMM’ne verdiği yasama yetkisine bir de yasama yorumu yapma yetkisi eklenmiş olur ki Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sı TBMM’ne yasama yorumu yapma yetkisi vermemiştir. Kanunların yorumlanması yargının görevi olup madde gerekçeleri yoluyla kanunların yorumu yoluna gidilemez.
 
Bu sebeple kanunların madde gerekçeleri hiçbir yargı yerini ve kanunun uygulanacağı alanlarda çalışan kişileri bağlamaz. Anayasanın 59. maddesinde değişiklik yapan 6214 sayılı kanunun madde gerekçesi bu yüzden TFF’nu da bağlamayacağı gibi madde gerekçesine dayanılarak yapılan statü değişikliğinin de dayandığı bir hukuki gerekçe bulunmamaktadır. 

12.06.2011 tarihli değişiklik sonrası Uyuşmazlık çözüm kurulu TFF’ye bağlı Hukuk Kurulu olma vasfını korumuştur.  Ancak Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun yargı yetkisi sözleşmeden kaynaklanan alacak talepleri bakımından ihtiyari olmuştur. Kaldı ki bu ihtiyarilik durumu değişikliğin yapıldığı tarihten bu güne kadar taraflarca kullanılmamıştır.
    
Ancak sportif cezalar ve yetiştirme tazminatı talepli uyuşmazlıklar için Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun yetkisi münhasırdır.  
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun yargı yetkisi ile birlikte kurulun oluşumu da bir dizi değişikliğe uğramıştır.  Kurul, HMK’nın 407 ve 444 maddeleri arasında düzenlenen hakem tayini usulüne uygun olarak seçilecek hakem veya hakem heyetinden oluşması esası belirlenmiştir. Buna göre;
 
Hakemlerin Yönetim Kurulu tarafından oluşturulan en az yüz kişilik listeden seçilm